Sigortasız Araç ve Ehliyetsiz Sürücüyle Yaşanan Kazalarda Hukuki Süreç Nasıl İşler?

  Trafik kazaları sonrasında taraflardan birinin zorunlu trafik sigortasının bulunmaması veya sürücü belgesine sahip olmaması, standart kaza prosedürlerini tamamen değiştirerek süreci çok daha karmaşık bir boyuta taşır. Bu tür olaylarda idari para cezalarından ceza yargılamasına, güvence mekanizmalarından sigorta şirketlerinin rücu davalarına kadar birçok hukuki süreç eş zamanlı olarak işlemeye başlar. Hak kaybına uğramamak ve maddi-manevi zararların eksiksiz tazminini sağlamak adına sigortasız ve ehliyetsiz sürücülerin taraf olduğu trafik kazalarında yasal hakların doğru bilinmesi ve işletilmesi kritik önem taşır. Çözüm Hukuk Bürosu avukatlarından Çiğdem Baykara’nın vatandaşları bilgilendirme amaçlı hazırladığı rehberde, sigortasiz araç yahut ehliyetsiz sürücünün karıştığı trafik kazalarında hukuki sürecin ne yönde değişeceğine, Güvence Hesabı hangi durumlarda devreye gireceğine, maddi ve manevi tazminat taleplerine zamanaşımı sürelerine ilişkin detayları ve dikkat etmeniz gereken noktaları bulabilirsiniz. Sigortasız Araçla Kazaya Karışmanın Sonuçları ve Güvence Hesabı Karayolları Trafik Kanunu ile her motorlu aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (trafik sigortası) yaptırması zorunluluk haline getirilmiştir ve bu zorunluluğa uyulmadığı takdirde 91. madde kapsamında idari para cezası uygulanarak araç trafikten men edilir. Trafik kazaları açısından ise bir sürücünün sigortasız araçla trafik kazasına karışması, kazada doğrudan ve peşinen kusurlu olduğu anlamına gelmez. Kusur oranı tespitinde poliçenin varlığına değil, hız ihlali, geçiş üstünlüğü, takip mesafesi ve şerit ihlali gibi kazanın oluşumuna doğrudan etki eden trafik kurallarına bakılır. Kazada sigortasız araç sürücüsünün kusurlu bulunması durumunda, karşı tarafın zararını karşılayacak bir sigorta şirketi olmadığında mağdurların korunması amacıyla Güvence Hesabı devreye girer. Türkiye Sigorta Birliği bünyesinde faaliyet gösteren Güvence Hesabı, sigortasız veya faili meçhul araçların neden olduğu kazalarda mağdurun tedavi masraflarını, geçici iş göremezlik kaybını, sürekli sakatlık (maluliyet) tazminatını ve vefat halinde yakınların destekten yoksun kalma tazminatını poliçe limitleri dahilinde öder. Burada dikkat edilmesi gereken en temel nokta, Güvence Hesabı'nın araçlardaki maddi hasarları, değer kaybını ve manevi tazminat taleplerini karşılamamasıdır. Araçtaki maddi hasar ve değer kaybı için doğrudan sigortasız araç sahibine ve sürücüsüne karşı dava açılması veya icra takibi başlatılması gerekir. Ayrıca Güvence Hesabı mağdurlara ödediği tüm bedensel tazminat tutarlarını, yasal faiziyle birlikte kazada kusurlu olan sigortasız araç sahibine ve işletenine rücu yoluyla geri tahsil eder. Ehliyetsiz Sürücünün Kazaya Karışması: Ceza Hukuku ve Tazminat Boyutu Sürücü belgesi olmadan araç kullanmak, KTK m. 36 kapsamında hem sürücüye hem de aracı ehliyetsiz kullanan kişiye idari para cezası uygulaması getiren bir ihlaldir. Ehliyeti iptal edildiği halde trafiğe çıkanlar için ise bu yaptırım çok daha yüksek tutarlara ulaşır. Fakat sigortasızlıkta olduğu gibi, ehliyetsiz olmak tek başına o sürücüyü doğrudan asli kusurlu yapmaz. Kusur incelemesinde somut olayın dinamikleri, geçiş hakkı ihlalleri, hız ve takip mesafesi değerlendirilir; ehliyetsiz sürücünün kurallara uygun hareket ettiği durumlarda kazanın sorumluluğu tamamen kusurlu karşı tarafa yüklenebilir. Kazanın yaralanma veya ölümle sonuçlanması halinde idari yaptırımların ötesinde Türk Ceza Kanunu hükümleri devreye girer. Sürücü hakkında taksirle yaralama (TCK m. 89) veya taksirle öldürme (TCK m. 85) suçlarından hapis cezası istemiyle kamu davası açılır. Sürücünün 18 yaşından küçük olması durumunda yargılama çocuk mahkemelerinde yürütülürken, Türk Medeni Kanunu m. 369 uyarınca ebeveynlerin gözetim yükümlülüğünün ihlali nedeniyle veli ve vasinin hukuki tazminat sorumluluğu doğabilir. Tazminat boyutunda ise zorunlu trafik sigortası, üçüncü kişilerin uğradığı maddi ve bedensel zararları poliçe limitleri dahilinde mağdura öder fakat kazaya sebebiyet veren taraf ehliyetsiz olduğunda, sigorta şirketi ödediği bu tutarı sonradan sürücüye veya araç işletenine rücu ederek geri talep eder. Ayrıca sürücünün ehliyetsiz olduğunu bilerek araca binen yolcuların tazminat taleplerinde Türk Borçlar Kanunu m. 52 gereğince müterafik kusur indirimi uygulanabilmektedir. Kaza Tespit Tutanağı ve Delillerin Toplanmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler Normal bir trafik kazasından farklı olarak, sigortasız araç yahut ehliyetsiz sürücülerin karıştığı trafik kazalarında, kaza tespit tutanağı düzenlenmesi yasal olarak geçerli kabul edilmediğinden, resmi tespitlerin çok daha hassas ve eksiksiz yapılması gerekir. Bu kapsamda, hak kaybına uğramamak ve açılacak tazminat davalarına sağlam bir zemin hazırlamak adına aşağıdaki adımların takip edilmesini öneririz: Taraflardan birinin ehliyetsiz veya aracın sigortasız olması halinde 112 aranarak olay yerine polis veya jandarma trafik ekiplerinin gelmesi sağlanmalıdır.  Kazanın oluş şekli, tarafların sürücü belgesi ve poliçe durumları resmi kaza tespit tutanağına memurlar tarafından işlenmelidir.  Araçların kaza sonrası duruş pozisyonları, fren izleri, kırılan parça dağılımları ve trafik levhaları geniş açılı fotoğraf ve videolarla belgelenmelidir.  Kazanın gerçek oluşumuna tanıklık eden kişilerin adı, soyadı ve iletişim bilgileri olay yerinden ayrılmadan yazılı olarak alınmalıdır. Olay yerini gören MOBESE, güvenlik kamerası ya da araç içi kamera görüntülerinin silinmeden dosyaya kazandırılması için ekiplere yer bildirimi yapılmalıdır.  Bedensel şikayet bulunması durumunda hastane girişinin adli muayene olarak yapılması ve adli tıp raporunun dosyaya girmesi sağlanmalıdır. Tüm bu delillerin kaza anından itibaren eksiksiz toplanması, ilerleyen aşamalarda bilirkişi incelemelerinin gerçeğe uygun yapılmasını sağlar ve sigorta şirketleri ile Güvence Hesabı nezdindeki hak kayıplarını tamamen engeller. Maddi ve Manevi Tazminat Davalarında Hukuki Destek ve Zamanaşımı Trafik kazaları kapsamında gündeme gelen maddi ve manevi tazminat davaları, Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde belirlenen hak düşürücü sürelere sahiptir ve hak kaybı yaşamamak adına bu sürelerin takibi önemlidir. Araç hasarı ve değer kaybı gibi maddi zararlarda zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halükarda kaza tarihinden itibaren 10 yıldır. Yaralanmalı kazalarda taksirle yaralama ceza zamanaşımı devreye girerek süre 8 yıla (6 aylık şikayet süresinin kullanılması şartıyla), ölümlü kazalarda ise taksirle öldürme suçuna paralel olarak 15 yıla kadar uzamaktadır. Kazada karşı tarafın sigortasının bulunmaması durumu, Güvence Hesabı’na başvuru, icra takipleri, aktüerya temelli maluliyet hesaplamaları, sigorta şirketlerinin rücu taleplerine karşı savunma oluşturulması ve zorunlu arabuluculuk şartının yerine getirilmesi gibi son derece teknik ve detay hukuki prosedürleri de beraberinde getirir. Dolayısıyla bu süreçte teknik bir hata yaparak hak kaybı yaşamamak adına sürecin alanda deneyim sahibi bir avukat rehberliğinde yürütülmesi kıymetlidir.